Veiligheid eerst– de basis van trauma-sensitieve mindfulness
Over het hervinden van balans in een ontregeld zenuwstelsel
We leven in een tijd waarin veel mensen zich gespannen, opgejaagd of juist leeg voelen. Soms zonder precies te weten waarom. Het lichaam staat “aan”, of juist “uit”, en het lijkt moeilijk om daar invloed op te hebben. Onze mind maakt overuren.
In sessie 1 van de trauma-sensitieve mindfulness training beginnen we daarom niet met concentratie of een langere meditaties, maar met iets fundamentelers: het herstellen van een gevoel van veiligheid.
Waarom veiligheid de eerste stap is
Veel vormen van mindfulness gaan ervan uit dat we onze aandacht kunnen richten en bij onze ervaring kunnen blijven. Maar wanneer het zenuwstelsel ontregeld is — bijvoorbeeld door langdurige stress of onverwerkte traumagevolgen — is dat helemaal niet vanzelfsprekend. Sterker nog: aandacht voor het hier en nu, aandacht voor sensaties in het lichaam, kan dan juist overweldigend of onveilig voelen.
Daarom werken we in trauma-sensitieve mindfulnss met een ander uitgangspunt: veiligheid eerst!
Veiligheid betekent hier niet dat alles perfect of probleemloos is. Het betekent: veilig genoeg om te kunnen waarnemen.
Regulatie: kleine stapjes, grote betekenis
In plaats van direct al onze ervaringen aandacht te geven, werken we eerst met zachte vormen van regulatie, waardoor we weer wakker worden voor wat het leven leefbaar maakt, ondanks alles. We gaan op zoek naar wat er stabiel is in ons en wat er op een prettig manier levendig is in ons. Dat kan verrassend eenvoudig zijn:
- het voelen van de voeten op de grond
- het opmerken van iets prettigs in de omgeving
- het opmerken van het levendige ritme in onze adem.
Dit zijn geen “technieken” om iets te fixen. Het zijn manieren om het zenuwstelsel te laten ervaren: er is hier en nu iets van veiligheid. En dat maakt iets wezenlijks mogelijk: we leren dat ondanks alle stress en schade, er een basisgevoel van veiligheid blijft en dat we hier direct contact mee kunnen maken.
‘Window of Tolerance’
Een centraal begrip in deze sessie is de zogenaamde window of tolerance — de bandbreedte waarin we ons nog aanwezig en met het leven verbonden kunnen voelen. Wanneer we buiten dit venster raken: schieten we in overactivatie (angst, onrust) of onderactivatie (verdoving, dissociatie).
Trauma-sensitieve mindfulness helpt ons om signalen van ontregeling eerder te herkennen en stap voor stap terug te bewegen naar een zone waarin we veerkracht ervaren. Niet door wilskracht, maar door vriendelijke aandacht voor stabiele en levendige sensaties in of om ons heen.
Aandacht als bondgenoot
Bij alle mindfulness-onderwijs benaderen we aandacht niet als een streng instrument (“ik moet me concentreren”), maar als een vriendelijke gids. In onze cursus vergelijken we soms onze aandacht met een vogel: Een lichte, beweeglijke vorm van aandacht die kan landen, weer opvliegen en opnieuw kiezen waar ze rust. ‘De vogel van aandacht’ is een beeld dat ruimte geeft en keuzevrijheid. We hoeven het niet koste wat kost uit te houden daar waar het te moeilijk of te belastend is. Dit is geen vermijding, dit is goede zelfzorg.
Een kleine oefening
Misschien wil je dit even uitproberen:
- Merk op hoe je hier zit of staat
- Voel de ondersteuning van de ondergrond
- Laat je blik zacht rusten op iets neutraals of aangenaams
En stel jezelf dan de vraag:
Is er op dit moment iets dat een beetje oké is?
En zo ja, hoe voelt dat in het lichaam of in de ruimte rond mijn lichaam?
Misschien is het heel klein.
Dat is genoeg.
We hebben nu al een stap naar de beleving van veiligheid gedaan.
Een andere manier van beginnen
De eerste stap bij het werken met trauma-sensitieve mindfulness is het leren luisteren naar de veranderingen van je zenuwstelsel en te leren navigeren naar veiligheid.
Van daaruit kan iets groeien dat vaak lang buiten bereik leek: een gevoel van grond onder je voeten, een beetje meer ademruimte, een moment van ongecompliceerde levendigheid, en het besef dat je niet hoeft te vechten tegen jezelf.
Veiligheid ervaren is geen eindpunt. Het is een begin. Een begin van opnieuw leren vertrouwen — in de wijsheid van je lichaam, in je ervaring, en in de mogelijkheid om stap voor stap weer in balans te komen en veerkracht te ontwikkelen.
Dit is de eerste blog in de serie waarin we alle acht lessen van de Trauma-Sensitieve Mindfulness cursus TSMT® beschrijven
