Over oriëntatie, veiligheid en het hervinden van je plek in de wereld

In een wereld die vaak veel van ons vraagt, kan het voelen alsof we onszelf een beetje kwijtraken. We reageren, passen ons aan, houden vol. Maar ergens onderweg kan het contact met onze eigen ruimte en grenzen vervagen.
In de tweede sessie van de Trauma-sensitieve Mindfulness Training staan we stil bij een fundamentele vraag:
Waar ben ik – en hoe is het om hier te zijn? We nemen deze vraag vaak voor lief. We denken hierover meestal niet na of vinden het vanzelfsprekend, dat we hier zijn en hoe we ons daarbij voelen. Maar voor onze ontdekkingstocht naar wat gezondheid is en wat trauma uitmaakt leidt deze vraag tot een diepgaande en waardevolle ontdekkingstocht.

De kracht van oriëntatie
Een van de eerste stappen naar veiligheid is oriëntatie. Dat betekent: bewust worden van de plek waar je bent, via je zintuigen. Misschien merk je de ruimte om je heen op. De kleuren, het licht, geluiden op de achtergrond. Misschien voel je de steun van de stoel, de grond onder je voeten. Oriëntatie helpt het zenuwstelsel om te registreren: ik ben hier, en op dit moment is het veilig genoeg.
In termen van de polyvagaaltheorie ondersteunt dit het activeren van het ventrale vagale systeem: het deel van ons zenuwstelsel dat verbonden is met verbinding en sociale betrokkenheid.

Ruimte ervaren – van buiten naar binnen
Onze oriëntatie op de buitenwereld is gevormd door onze geschiedenis. We hebben hierdoor allerlei verwachtingspatronen over wat we in de ruimte om ons heen zullen tegenkomen. Hebben we te maken gehad met trauma, dan ‘verwachten’ we het ergste, zelfs als de erge situatie niet meer voortduurt.  
In de tweede les van trauma-sensitieve mindfulness worden we daarom uitgenodigd de ruimte om ons heen met een frisse blik waar te nemen en te verkennen.
Wat is er op dit moment werkelijk gaande in de ruimte om ons heen? Is de ruimte op dit moment veilig genoeg en merken wij dit op? Dan heeft het een regulerende invloed op ons autonome zenuwstelsel.  En doordat we de veilige ruimte daarbuiten met onze zintuigen waarnemen ontstaat er ook ruimte vanbinnen. Die innerlijke ruimte is geen abstract idee. Het is een directe ervaring van veiligheid.

Grenzen voelen – een vergeten kompas
Naast ruimte is er nog iets essentieels: grenzen. Veel mensen hebben geleerd om over hun grenzen heen te gaan — soms uit noodzaak, soms uit gewoonte. Trauma kan dit versterken: het lichaam leert dat grenzen niet altijd gerespecteerd worden, of dat het veiliger is ze niet te voelen.
Daarom beginnen we eenvoudig:

• Kun je je huidgrens licht aanraken of wakker kloppen?
• Kun je merken wat een prettig grens is, en wat niet?
• Kun je de huid ervaren als een grens, die bij jou hoort?

Grenzen zijn geen muren. Het zijn levende signalen die ons helpen ons te oriënteren.

Het samenspel van ruimte en begrenzing
Interessant genoeg versterken ruimte en grenzen elkaar. Zonder grenzen kan ruimte overweldigend worden. Zonder ruimte kunnen grenzen benauwen of verstarren. Wanneer we met een frisse blik ruimte en grenzen leren waarnemen, ontstaat er iets anders: een gevoel van gegrond aanwezig zijn. Je bent hier. Je neemt ruimte in. En je voelt waar jij begint en eindigt. Je voelt je veilig.