Mindfulness training in relaties

De relatie-bevrijder

Blog 9 in de serie Mindfulness in Relaties

Lastige mensen in je omgeving, hoe zit dat eigenlijk? Hebben we iets aan mindfulness als het botst tussen ons en de ander? Is onze training - waarbij we leren het ongemakkelijke tegemoet te treden - ook werkzaam als onze relatie-dynamiek gespannen en ongemakkelijk voelt? Kan onze individuele beoefening ons inspireren om te leren in verbinding te blijven, zelfs als de ander ons negatief beoordeelt, ons verwijten maakt of over ons klaagt? In deze blog gaan we onderzoeken of dit mogelijk is.

 

Instinctieve reacties

Vanuit onze instincten gezien is dit een onmogelijke opgave, want we ervaren verwijten en oordelen meestal direct als een aanval. Gelukkig hebben we ook nog ons empathisch vermogen tot onze beschikking. Een prachtig talent, dat mogelijk wordt gemaakt doordat we onze hogere functies van ons brein - onze prefrontale cortex - in kunnen zetten. Maar dat functioneert alleen als we onze instinctieve reacties van onveilig naar veilig weten te brengen. Want alleen vanuit veiligheid kunnen we ons empathisch inleven in de ander en is het mogelijk een verwijt te horen en kalm te blijven. Dus, voordat we überhaupt in staat zijn mindful te blijven als het lastig wordt in onze relaties, moeten we ervoor zorgen dat onze diepste laag in ons brein – onze hersenstam – op veilig staat.

 

Hoe we ons brein helpen in de veilige modus te komen

Dit gaat in vier stappen:

1.Geef aandacht aan het feit dat de aarde je draagt. Neem de tijd om op te merken wat dit met je lichaam doet.

2. Geef aandacht aan het feit dat het leven je doet ademen. Neem de tijd om hierbij stil te staan.

3.Geef aandacht aan het feit dat er op dit moment veilige ruimte om je heen is en blijf hier 3- 5 ademhalingen lang bij stilstaan.

4. Denk tenslotte aan een persoon die een glimlach op je gezicht weet te toveren en gun jezelf 3-5 ademhalingen lang te tijd om van dit gevoel te genieten, zodat je brein de kans krijgt om het positieve te onthouden.

Door de eerste drie stappen kalmeert je hersenstam en je limbisch systeem, door de laatste stap wordt je voorstellingsvermogen van  je prefrontale cortex ingezet om gevoelens van veiligheid te genereren.

 

De basis is gelegd

Deze vier stappen helpen je brein in de veilig modus te komen. Dit is de basis waarop wij de uitdaging kunnen aangaan ons te richten op een lastige relatie. Van hieruit kunnen we de stap wagen om de energie te bevrijden die in strijd, angst, verwijt of gekwetstheid opgeslagen zit. Het is een heuse kunst, want we gaan leren onze instinctieve reacties te temmen. Maar het is wel mogelijk. Door breinkennis weten we wát we moeten doen. En door mindfulness weten we hóe we dit kunnen doen. Van hieruit kunnen we een begin maken om onszelf, de ander en onze relaties met nieuwe en respectvolle ogen te leren zien.

 

Mindfulness toepassen in een andere setting

Open, vriendelijke en niet oordelende aandacht helpt ons in het hier en nu te blijven en feiten van verhalen te leren onderscheiden. Precies dit gebeurt ook als we met opstellingen werken. De combinatie van mindfulness en opstellingen blijkt doeltreffend en bevrijdend te zijn. Voor jezelf, de ander en voor jullie relatie-dynamiek. Probeer het maar zelf uit:

 

Opstelling: de Relatie-bevrijder

In deze opstelling zijn er drie velden, waar je mee begint: IK, DE ANDER en DE VEILIGE PLEK. Er zijn twee extra velden: OVERZICHT, en DE CRITICUS.

 

De oefening wordt gedaan in tweetallen of drietallen. Dan werkt die het krachtigst. Maar je kunt dit natuurlijk ook in je eentje doen. Bij tweetallen is er een begeleider die de ander met behulp van onderstaande tekst door de posities leidt. Bij drietallen is er een observator met de focus op de samenwerking en het samenspel tussen diegene die in de opstelling staat en de begeleider. De observator heeft oog voor de dynamiek die hier ontstaat tussen onderzoeker en begeleider.

De begeleider heeft als belangrijkste rol om open aanwezig te zijn, en de sfeer van vriendelijk, niet oordelend onderzoek aan te moedigen. Degene die de opstelling doet, gaat in de verschillende posities staan en start hier haar onderzoek. Stel als begeleider vragen, die zo weinig mogelijk de ander sturen, zoals: Hoe gaat het hier? Wat merk je op? Stel daarnaast vragen zoals: Waar voel je dit in je lijf? Is het prettig, onprettig of neutraal? Welke stemming hoort hierbij? Welke gedachte of welk beeld komt er vanzelf op bij dit gevoel?
Door deze vragen breng je het mindfulness perspectief in beeld waarin er altijd aandacht is voor lichaam, gevoel en gedachte. Je brengt tegelijkertijd  het functioneren van het brein in beeld op ieder veld dat je onderzoekt.

Voorbereiding

Doe eerst de vier stappen om je brein op veilig te zetten of zoek een gebied op in je lichaam dat aangenaam of neutraal voelt. Zo ben je je van tevoren bewust van een veilig anker waar je naar terug kunt keren wanneer de oefening net een tikkeltje te uitdagend dreigt te worden.

 

Mindfulness toepassen in de opstelling

Neem de tijd om de eerste drie kaarten, IK - De ANDER - VEILIGE PLEK, één voor één een positie te geven in een afgebakende ruimte.

Nodig jezelf nu uit om de verschillende velden in de opstelling met een open, nieuwsgierig belangstelling te onderzoeken. Als je in een positie gaat staan, denk er dan niet over na! Voel en ervaar. Je lichamelijke sensaties kunnen niet liegen. Vanuit je lichaamsgevoelens kun je jezelf wel vragen of hier ook een stemming bij hoort. En wat in deze positie mogelijk gezegd wil worden. Wees open en benieuwd!

Begin ermee eerst jouw positie te verhelderen op de IK-positie. De begeleider mag de onderzoeker aanmoedigen om bij de fysieke gewaarwordingen te blijven. Interpretaties en verhalen mogen er zijn, maar we doen er verder niets mee, behalve opmerken dat ze verschijnen.

Onderzoek nu de positie van DE ANDER met dezelfde vragen. Wat gebeurt er in je lichaam, hoe is hier je stemming, en welke gedachte of welk beeld verschijnt hier spontaan?

Wanneer je behoefte hebt aan een time-out ga je even op de VEILIGE PLEK staan. Je gaat hier terug naar de adem, met aandacht voor jezelf in het hier en nu. Wat ervaar je hier?

Voeg nu de kaart OVERZICHT toe en merk op wat die positie teweegbrengt in lichaam en bewustzijn, terwijl je op de kaart gaat staan.

Als je merkt dat de criticus zich meldt, geef de kaart CRITICUS dan ook een positie in de ruimte en onderzoek wat hier gevoeld en gezegd wil worden. Dit is wellicht de meest uitdagende positie om open en mild te blijven onderzoeken en je oordelen op te schorten. Blijf daarom dicht bij wat je lichaam je vertelt. Kun je het nalaten hier iets van te vinden of er iets aan toe te voegen?

 

Als je op deze manier alle posities hebt verkend, ga je de relatie onderzoeken die IK met DE ANDER heeft.

De IK positie: Hoe ervaar je vanuit hier de relatie met de ander? Is die open of gesloten? Ervaar je je verbonden of geïsoleerd? Voel je je hier klein of groot? Machtig of onmachtig? Anders?

En wat neem je hierbij waar in je lichaam? Ga je op veilig, onveilig of neutraal bij die persoon? Als je je hier niet in herkent, is het dan ‘prettig, onprettig of neutraal ?’

De positie van DE ANDER: Wat voor gevoelens neem je waar als je op de plek van de ander staat en waar voel je die in je lijf? Ga je op veilig, onveilig of neutraal? Als je je hier niet in herkent, is het dan “prettig, onprettig of neutraal ?”

Is er verbinding of geen verbinding met de IK figuur? Hoe voelt de relatie? Machtig, of onmachtig, onprettig of prettig? Hoe kijkt de ander naar jou?

Realiseer je dat er de mogelijkheid is om een time-out te nemen door op de kaart VEILIGE PLEK te gaan staan.

Ga nu op de kaart OVERZICHT staan. Hoe is het als je IK en DE ANDER zo ziet staan vanuit jouw overzichtspositie? Wat voel je dan in je lijf? En waar voel je dat? Wat zie je vanuit je overzicht over de verhouding tussen IK en DE ANDER?

Stel je voor dat je vanuit overzicht wijsheid en liefde ter beschikking hebt. Wat zou je dan de IK toewensen? Wat zou je DE ANDER toewensen?

Ga nu het geheel afronden en vraag jezelf af: Is er iets veranderd? Veranderen je inzichten, je handelingsperspectief? Wat zou jij nu zeggen tegen de persoon die jij als moeilijk hebt ervaren? Is het nog steeds lastig de ander te ontmoeten? Of is er een andere sfeer ontstaan?

 

Deze werkvorm is ontwikkeld door Ben van den Brand en uitgewerkt door Dorle Lommatzsch. Beiden zijn docent aan de opleiding Mindful Management van de Academie voor Open Bewustzijn.

Nieuwsgierig naar blog 10 in de serie Mindfulness in Relaties? Lees dan hier de blog 'Een moeilijke boodschap ontvangen vanuit veerkracht'.

De Academie voor Open Bewustzijn verzorgt sinds 2010 opleidingen, workshops en trainingen op het gebied van mindfulness en communicatie. We zetten ons in voor vredesonderwijs en maatschappelijke vernieuwing in allerlei vormen. Klik hier en lees meer over ons aanbod.

Geplaatst in Breinkennis, Mindfulness, Mindfulness in Relaties, Opstellingen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *