De kunst van mindful luisteren

Blog 6 in de serie Mindfulness in Relaties

Mindful luisteren is een kunst. Een kunst die we kunnen leren. En…het is een actief leerproces, omdat we vele oude gewoontepatronen van luisteren hebben. Zoals ons denken geneigd is oude breinsporen te volgen zo zijn we ook in gesprek met anderen geneigd onze gewoontes van luisteren te volgen. Laten we onze gewoontepatronen van luisteren eens in kaart brengen.

 

Gewoonteluisteren

Onze gewoontes zijn sterk beïnvloed door onze instincten. Ons instinctieve brein (hieronder valt de hersenstam en het limbisch systeem) kent drie reacties: vasthouden wat prettig is, afweren wat onprettig is en negeren wat we als niet relevant ervaren. Zo zijn er ook drie manieren van gewoonteluisteren. Ten eerste, luisteren waarin we erop uit zijn iets te krijgen. Denk eens aan het luisteren waarbij we alleen wachten op het moment dat we met ons eigen verhaal, advies of mening op de proppen kunnen komen. Bij de tweede stijl van instinctief luisteren zijn we bij voorbaat defensief. Alles wat de ander zegt wordt dan gekleurd door de overtuiging dat de ander fout, gevaarlijk, slecht of dom is. De derde instinctieve manier van gewoonteluisteren is een houding waarbij we niet meer echt betrokken zijn. We zijn reeds innerlijk afwezig.

 

Luisteren naar wie?

Ook maakt het uit naar wie we luisteren. Hier werkt ons sociale instinct, dat verbonden is met onze ventrale vagus. De ventrale vagus (onderdeel van het autonome zenuwstelsel) heeft tot taak een inschatting te maken of de ander veilig, onveilig of onbelangrijk is voor ons overleven.

In de communicatie van alledag heeft dit tot gevolg dat we naar een onbekende met een andere betrokkenheid luisteren dan naar een geliefde. Dat we naar onze baas met meer alertheid luisteren dan doorgaans naar een collega of ondergeschikte. Dat we naar onze kinderen anders luisteren dan naar onze partner, ouders of buren.

 

Het ‘hoe’ van luisteren

Daarnaast kan luisteren zeer verschillende sferen hebben, die ingekleurd  zijn door onze eerste instinctieve inschatting.  Ons luisteren kan open en onbevangen zijn, liefdevol en uitnodigend. Dan is de basistoon in de relatie veilig. Of ongeduldig, geïrriteerd, teruggetrokken en oordelend. Dan is de basistoon in de relatie onveilig. Achter luisteren zit dus een hele wereld. Een wereld die te maken heeft met de eerste instinctieve reactie die we bewust of onbewust hebben terwijl we de ander ontmoeten.

 

Het werk van mindfulness

Maar als mens hebben we gelukkig meer tot onze beschikking dan het volgen van gewoontesporen. En een training in mindfulness maakt dat we ons hiervan meer en meer bewust worden. We weten door onze training  dat we meer ruimte ter beschikking hebben dan onze gewoontes ons doen geloven. Ten eerste kunnen we onze gewoontepatronen liefdevol en respectvol op het spoor komen (dat is het werk van de prefrontale cortex: observatie en impulscontrole). Ten tweede zijn we ons door onze training in mindfulness bewust dat we onszelf actief kunnen uitnodigen tot vriendelijkheid, mildheid en respect. (dat is ook het werk van de prefrontale cortex: een eigen keuze bepalen). We bezitten het talent tot een creatieve inbreng. Dit talent kunnen we ook inzetten als we met elkaar  de kunst van mindful luisteren willen exploreren en oefenen.

 

Wat is onze intentie?

In het mindful luisteren leren we hiervoor oog - of beter gezegd - oor te krijgen. We leren met mildheid waar te nemen als onze gewoontepatronen van luisteren opduiken. Van hieruit ontstaat ruimte voor een eigen keuze. Hoe wil ik luisteren?  Welke sfeer van luisteren doet mij, de ander en het geheel goed?  Wat wil ik inbrengen in het sensitieve veld van ons samenzijn?

 

De kunst van mindful luisteren

Vanaf nu leren we de kunst van echt luisteren. Luisteren dat zich opent voor de ander en tegelijkertijd in contact blijft met onszelf. Luisteren dat met mildheid onze gewoontepatronen ziet functioneren terwijl we ons uitnodigen tot vriendelijkheid en een open en onbevangen niet-weten. Vanaf dit punt gebeurt er iets wonderlijks. Er ontstaat natuurlijke vertraging. Er ontstaan sprekende stiltes. Er ontstaat een ruimte van luisteren die ons naar een diepere dimensie van samenzijn brengt. We ontdekken dat we samen een lerend veld worden. Een veld van luisteren waarin onze verschillen een plek hebben en het geheel verrijken. Een veld van luisteren waarin we met elkaar resoneren én verder leren over onze gemeenschappelijkheid in diversiteit.

 

Ontdek het maar zelf in de volgende oefening.

Oefening: Aanwezig zijn in luisteren

Ga met je partner op een rustige plek zitten. Spreek met elkaar af wie als eerste de rol heeft van de luisteraar.

Neem de tijd om de goede afstand en hoek tot elkaar te bepalen. Vertrouw daarbij op de natuurlijke sensitiviteit van je lichaam. Welke afstand is te ver weg, of juist te dichtbij? Wanneer is het precies goed? Wil je tegenover elkaar zitten, of enigszins naast elkaar?

Heeft ieder van jullie een goede plek gevonden? Geef dan nu eerst aandacht aan de sensaties in je lijf en het bewegen van je adem.

Neem dan de tijd om jullie gezamenlijke ruimte van aanwezigheid op te merken. Jullie wij-zintuig wordt wakker en bewust.

 

Je partner wordt nu uitgenodigd te spreken over een bijzonder thema: het thema dankbaarheid.

De spreker mag vertragen en zichzelf de tijd gunnen om naar de woorden te luisteren die op willen komen n.a.v. dit thema. Stiltes kunnen een belangrijk onderdeel zijn van de verkenning van het thema.

 

Als luisteraar stel je de volgende vraag: “Is er iets waarvoor jij dankbaar bent?”

 

Vanaf nu heb jij de rol van een stille getuige. Wees open voor de aanwezigheid van je partner. Neem de sfeer waar die er in jou is in resonantie op jullie samenzijn. Merk op hoe jij reageert op fijne of ongemakkelijke elementen in het onderzoek van je partner. Kun je present blijven? Blijf contact houden met je eigen lichaamsgevoel.

Observeer ook als je luisterende aandacht afneemt of verdwijnt. Merk met mildheid op als je je concentratie verliest, een mening hebt, of een oordeel. Breng je concentratie steeds weer terug naar een open en ontvankelijk luisteren.

 

Doe deze oefening minstens 5 minuten. En wissel dan van rol.

 

Wissel daarna uit wat je hebt ervaren.

Gebruik hiervoor een 'spreeksteen'. Daarvoor leg je een steen in jullie midden. Degene die spreekt neemt de

steen in haar handen. Zolang zij de steen in haar handen heeft, ben jij in de rol van luisteraar.

Zodra zij de steen terug legt kun jij spreken en heeft de ander de taak alleen te luisteren.

 

Hoe is het om jezelf waar te nemen, terwijl je op deze manier naar de ander luistert?

 

Hoe is het om middels een ’spreeksteen’ te luisteren of te spreken?

Wat gebeurt er in jullie gezamenlijke sensitieve ruimte?

Nieuwsgierig naar de kunst van mindful spreken? Lees dan hier verder.

De Academie voor Open Bewustzijn verzorgt sinds 2010 opleidingen, workshops en trainingen op het gebied van mindfulness en communicatie. We zetten ons in voor vredesonderwijs en maatschappelijke vernieuwing in allerlei vormen. Klik hier en lees meer over ons aanbod.

Geplaatst in Breinkennis, Mindful communiceren, Mindfulness, Relaties.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *