De kunst van mindful spreken

Blog 5 in de serie Mindfulness in Relaties

We nemen ons vermogen om te spreken meestal voor lief. Toch is het een heus talent, dat we met de juiste aandacht tot bloei kunnen brengen en kunnen verfijnen. Ons talent tot spreken is een van de meest kostbare werktuigen die we ter beschikking hebben in ons samenleven met anderen. Het delen van onze innerlijke wereld met een vriend of oefenpartner brengt ons bewustzijn in beweging en tot ontwikkeling. In de ruimte van spreken en luisteren die we samen scheppen ontstaan vaak kleine en grote wonderen. Het kan een diepe voldoening geven als we ons gezien en gehoord voelen, precies zoals we zijn terwijl de ander het nalaat te corrigeren, te adviseren of te beoordelen. De luisteraar geeft ons het meest kostbare geschenk door haar open en betrokken aanwezigheid. Zelfs als zij géén reactie geeft en stille getuige is. Als we in deze bedding onze ervaringen al sprekend aan het licht brengen heeft dit een diepgaande en helende invloed op ons. Ons talent van spreken komt tot bloei.

 

Ons talent van spreken

Maar laten we eerst wat dieper kijken naar dit wonderlijke talent dat wij als mensen bezitten om van hieruit verder te onderzoeken wat mindful spreken ons te bieden heeft én welke obstakels we daarbij mogelijk tegen komen.

Uitdrukking van ons wezen

Als we spreken brengen wij onze innerlijke wereld tot uitdrukking en delen die met anderen. Met woorden en klanken worden we medescheppers in onze wereld: door een lied, een gedicht, een betekenisvolle zin. Middels spreken drukken we ook onze verbinding uit met de ander en met de wereld. We hebben de ander nodig om gehoord te worden. Als de ander ons in betrokkenheid en liefde ontvangt ervaren we dat het veilig en vervullend is om onszelf in de wereld uit te drukken. Door de luisterende aanwezigheid van de ander worden we meer wie we in wezen zijn.

Conditionering

Daarnaast bestaat er ook een ander soort spreken. Een spreken dat gedreven wordt door de noodzaak om van de omgeving te krijgen wat we als sociale wezens nu eenmaal nodig hebben. Zoals veiligheid, bevrediging van ons behoeften en verbondenheid. Dit is onze instinctieve conditionering en onze stem laten horen is hierbij cruciaal. Het is om die reden interessant om te kijken hoe onze instinctieve geschiedenis ons spreken heeft gevormd.

Spreken om uit te reiken

Als baby konden we met ons geluid en onze eerste woordjes onze ouders bereiken en beïnvloeden. Spreken en geluid maken is zodoende diep verankerd in een leerproces waarin we zorgen dat we van onze omgeving krijgen wat we nodig hebben. Afhankelijk van de reacties uit onze sociale omgeving ontwikkelen we in onze kindertijd gewoontepatronen om op een bepaalde manier te spreken. We leren te verleiden, aandacht te trekken, te zeuren of te eisen. We leren bevestiging te zoeken, onze woorden in te slikken of sprekend te zwijgen. Kortom: via het spreken ontwikkelen we strategieën die tot doel hebben de ander te bewegen op onze behoeften met zorg en aandacht te reageren. Het is een uitreiken naar veiligheid. Al experimenterend ontdekten we wat werkt in een omgeving waar wijzelf als kind niets te kiezen hadden.

Spreken als strategie

Deze manier van communiceren staat hier niet in dienst van onze expressie en ontvouwing maar in dienst van overleven. Communicatie die zich op die manier gevormd heeft is strategisch, ze wil iets bereiken. Dat is op zich geen probleem, als de ouders hier zorgzaam en liefdevol mee omgaan. Als echter onze behoeften onvolledig beantwoordt, genegeerd of als ongewenst en lastig worden beschouwd, dan is voor ons een open en onbevangen expressie te kwetsbaar. We leren ons spreken gebruiken om ons te beschermen en te verbergen.

Ons sociale zenuwstelsel

Dit is niet alleen een psychologisch proces. Het is ten diepste een proces waarin onze fysiologische en biologische reacties getraind en geprogrammeerd worden. De drager van de fysiologie van sociale veiligheid is ons sociale betrokkenheidsysteem – de ventrale vagus (Wil je meer weten over de ventrale vagus en ons fysiologisch veiligheidssysteem? Lees dan hier verder). Je zou de ventrale vagus kunnen beschouwen als een sociaal zenuwstelsel dat ons helpt onze omgeving verfijnd en precies waar te nemen en te beïnvloeden. De ventrale vagus is nauwelijks ontwikkeld bij de geboorte maar wordt geactiveerd en geoefend middels directe interactie met degenen die voor ons welzijn zorgen. Ons spreken is daarom vermengd met conditioneringen die reageren op onze geschiedenis van veiligheid en onveiligheid, die in onze eerste levensjaren zijn ontstaan. Als volwassenen zijn we ons hiervan zelden bewust.

Mindful spreken

Wat gebeurt er nu als we mindfulness samen beoefenen en in onze communicatie brengen? Net als bij de stille zitmeditatie beginnen we met de basishouding van mindfulness, waarin we onszelf uitnodigen tot openheid, vriendelijkheid en niet-oordelen. En... we geven onze ervaring woorden en laten de ander – de luisterende getuige – op die manier deelnemen aan onze binnenwereld. Het is een soort hard-op meditatie.

Obstakels

Het lijkt een eenvoudige stap, en toch is die niet gemakkelijk. Zoals we boven hebben gezien raakt het ontbloten van onze innerlijke wereld gevoelige snaren. Door onze conditioneringen kunnen we kopschuw of op onze hoede zijn. Dat kan zich ook uiten in rebelleren, rivaliseren of weerstand voelen. Misschien voelen we ons te kwetsbaar. We merken op dat onze innerlijke criticus geactiveerd wordt zodra we ons laten horen.  Ook kunnen we ontdekken, dat we simpelweg niet de taal kennen waarin we iets echts van onszelf kunnen uitdrukken. We hebben hier wellicht weinig of geen ervaring mee. We kunnen zelfs ervaren dat het zoeken naar woorden ons van onze innerlijke beleving vervreemdt.

Mindfulness als basis

We worden daarom uitgenodigd, met respect en mildheid de wonderlijke wereld van het spreken te verkennen. We kunnen hierbij weer heel praktisch starten. Als we mindful leren spreken kunnen we ons  oriënteren aan wat we reeds kennen van onze individuele mindfulness-beoefening. We richten onze aandacht op het hier en nu, we zijn bewust van ons lichaam en onze adem. We leren lichaamssensaties, gevoelens en gedachten op te merken. We zijn bereid onze automatische patronen te herkennen en te experimenteren met alternatieven. We nodigen ons uit open en mild al onze ervaringen te bejegenen. En dat…samen in het gesprek met een oefenpartner.

Oefening: mindful spreken

 Voordat je aan deze oefening begint heb je eerst een voorwerp uitgezocht die jouw innerlijke vriend vertegenwoordigt. Dat kan een steen zijn, een knuffel of een ander voorwerp dat je inspireert.

Dit symbool heb je bij je.

           

Ga nu met z'n tweeën op een rustige plek zitten. Neem beiden de tijd om je aandacht in je lijf te vestigen. Neem de tijd om samen te ademen.

 

Jouw partner heeft de rol van stille getuige. Zij is voor jou aanwezig terwijl zij mindful luistert. Ze luistert zonder te reageren, zonder tegenwerpingen te maken, zonder eigen verhalen of associaties in te brengen. Ze is open aanwezig en luistert met respect, vriendelijkheid en zorgvuldige aandacht.

 

Jij als spreker wordt uitgenodigd om te vertragen. Beschouw daarbij ook stiltes als onderdeel van je onderzoek. Wat wil zich nu uitdrukken in mij? Wat wil herkend en met vriendelijkheid aangeraakt worden? Wees mild, als je merkt dat je op de automatische piloot aan het spreken bent. Pauzeer, adem en begin opnieuw. Vertraag, en luister naar de natuurlijke stiltes die wellicht jouw spreken verdiepen en verrijken. En laat je dan verrassen door wat er gezegd wil worden. Wie weet is het iets anders dan je verwachtte.

 

De luisteraar vraagt nu: Wat merk je op in je lichaam?

De luisteraar biedt oogcontact aan maar mag ook haar ogen sluiten, als jij dit liever wilt. De stille getuige is iemand die er helemaal voor je is en waar je niet voor hoeft te zorgen. Zij zorgt goed voor zichzelf door minstens 80%  van de aandacht bij zichzelf te houden en te observeren wat de eigen reacties en ervaringen zijn terwijl zij luistert. Zij mag wel knikken en kleine non-verbale reacties geven.

Jij als sprekende onderzoeker richt je aandacht nu op je lichaam en begint te beschrijven  wat je voelt aan fysieke sensaties. Daarbij heb je ook de keuze om bepaalde dingen niet te noemen. Je kunt ook zeggen: 'dit is geheim'. Dit geldt voor alle onderwerpen die in deze oefening aan de orde komen.

 

Wissel nu van  rol. De spreker wordt nu de luisteraar. Beiden hebben jullie voor dit onderzoek 2 minuten. Hierna doe je allebei de ogen dicht en voelt na. Wat valt jullie op?

Nu worden de rollen weer omgedraaid.

 

De luisteraar vraagt nu: wat voor een stemming is er op dit moment in jou?
Neem de tijd om te je stemming of gemoedstoestand te beschrijven. Als dit te abstract is voor jou zou je ook je innerlijk ‘weerbericht’ kunnen beschrijven. Ook hier maak je een keuze wat je wél of niet wilt delen. Hier neem je ook weer twee minuten de tijd voor. Na twee minuten wisselen jullie van rol. En daarna zit je samen met gesloten ogen en voelt beide na. Wat valt je dan op?

Je wisselt nu weer van rol.

 

De luisteraar vraagt nu: Wat voor gedachten merk je op dit moment op?          

Je beschrijft nu de gedachten die er vanzelf opkomen. Daarbij hoef je niet alle gedachten te noemen, maar wel gedachten die belangrijk zijn of op de voorgrond. Ook hier weer mag je geheimhouden, wat je niet wilt ontbloten. Zeg eventueel: 'deze gedachte is geheim'. Maak ook gebruik van het symbool van je innerlijke vriend, als je merkt dat je wat extra vriendelijkheid of mildheid nodig hebt tijdens dit onderzoek.

 

Na twee minuten wissel je weer. Ieder van jullie krijgt voor dit onderzoek twee minuten. Daarna zitten jullie samen met gesloten ogen en observeren wat dit mindful onderzoek aan het licht brengt. Wat valt je nu op?

Wissel nu weer van rol

 

De luisteraar vraagt nu: Wat merk je nu op vanuit panoramisch bewustzijn?

Jij beschrijft nu hoe je de ruimte van bewustzijn ervaart, waarin gevoelens, lichamelijke sensaties en de gedachten opkomen en weer verdwijnen,  ons panoramisch bewustzijn. Voelt die ruimte open of gesloten, vriendelijk of afwerend, is de ruimte van je bewustzijn dynamisch of eerder stil? Wat voor kwaliteiten neem jij waar in de ruimte van jullie gezamenlijke onderzoek?

Na twee minuten wissel je weer. Ieder van jullie krijgt voor dit onderzoek twee minuten. Daarna zit je samen met gesloten ogen en voelt beide na. Wat valt je nu op?

Wissel nu weer van rol

 

Terugblik    
Nu krijgt ieder nog 4 minuten om te beschrijven hoe je de oefening hebt ervaren. Wat ontdek je? Hoe is het om op deze manier mindful te leren spreken?

Was er iets dat je prettig vond tijdens het spreken of luisteren? Waren er ook ongemakkelijke momenten of onwennige ervaringen? Benoem regelmatig wat er in je lichaam gebeurt terwijl je dit beschrijft.

 

Maak ook gebruik van het symbool van je innerlijke vriend, als je merkt dat je wat extra vriendelijkheid of mildheid nodig hebt tijdens dit onderzoek.

Nieuwsgierig naar de kunst van mindful communiceren?

De Academie voor Open Bewustzijn verzorgt sinds 2010 opleidingen, workshops en trainingen op het gebied van mindfulness en communicatie. We zetten ons in voor vredesonderwijs en maatschappelijke vernieuwing in allerlei vormen. Klik hier en lees meer over ons aanbod.

Geplaatst in Breinkennis, Mindfulness, Relaties en getagd met , , , .

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *