Vredesbrein en oorlogsbrein

Vrede en oorlog zijn grote thema's. Toch begint het meestal klein. Voel ik mezelf vredig? Dan zie ik de goedheid van de wereld en richt me op mogelijkheden en kansen. Voel ik mezelf gestrest? Dan zie ik onvrede om me heen, en nemen ergernis en irritatie toe. Rick Hanson, de auteur van 'Boeddha's Brein' (zie onze boekentip beneden) noemt dit het groene en het rode brein. Iedere dag bewegen we ons verschillende keren van het groene brein naar het rode brein, bewust of onbewust.  Dat gebeurt vaak door interne prikkels, maar evengoed door externe prikkels. Vooral in onze sociale interacties speelt het groene en het rode brein een grote rol.

 

Het rode brein

Zo kunnen we ons ongemakkelijk voelen, ons irriteren of misschien ons zelfs onveilig voelen bij anderen. We kunnen het moeilijk vinden onszelf te zijn, passen ons aan of rebelleren juist. We vinden het dan ook vaak moeilijk van mening te verschillen, afwijkend gedrag te tolereren of te accepteren dat de ander gewoon anders is. Dan staat ons brein op rood.

 

Het groene brein

Als we ons daarentegen op ons gemak voelen, plezier hebben met elkaar, samen creatief zijn en samen spelen, elkaar begrijpen en ondersteunen, dan staat ons brein op groen. Verschillen in mening, uiterlijk en gedrag worden dan niet als bedreigend ervaren maar als een interessante uitdaging in het samenzijn. Diversiteit en anderszijn voelen niet bedreigend maar juist als kleurrijk en boeiend.

 

Van rood naar groen

Is het mogelijk om onszelf en anderen op te vangen als ons brein op rood staat? Als gebeurtenissen ons overvallen en ons teveel worden? Als we meningsverschillen als pijnlijk en kwetsend ervaren? Is het mogelijk ons brein naar de groene modus te leiden zodat we ons veilig voelen terwijl we in contact blijven met een omgeving die ons uitdaagt en niet altijd in harmonie is? Is het mogelijk te blijven communiceren ook bij verschillen en tegenstellingen?

 

Het antwoord is: ja!

Als je weet, welke condities nodig zijn om het rode brein op te vangen en het groene brein te laten floreren, dan ben je niet meer overgeleverd aan je automatische patronen!

 

Maar hoe doen we dat?

 

Veiligheid en welzijn zijn te leren!

De eerste stap is: erkennen dat we stressreacties hebben, waarin we onszelf en anderen tot last zijn. En dat het liefste met mildheid en zelfcompassie. De tweede stap is: zien hoe de wetmatigheden in ons brein geprogrammeerd zijn, die tot onvrede, stress en onveiligheid leiden. De derde stap is: weten hoe het vredesnetwerk in ons brein functioneert. En de vierde stap: dagelijks oefenen met het activeren van het vredesnetwerk.(Voor degene die bekend is met het boeddhisme: we volgen hier de vier edele waarheden!)

 

Vrede en oorlog in ons brein

In ons brein is het limbische systeem dat constant checkt of we veilig of onveilig zijn. Bij onveiligheid worden allerlei processen in ons lichaam geactiveerd. Zo gaat onze bloeddruk en onze hartslag omhoog. Onze spierspanning neemt toe en er worden stofjes aan ons bloed afgegeven, die maken dat we waakzamer worden. We maken ons gereed voor een heel primitief overlevingsmechanisme: vluchten of vechten.

Gelukkig biedt het brein ons ook de mogelijkheid vrede en harmonie te cultiveren. We kunnen stress herkennen, kalmeren en ons welbewust te richten op wat goed en veilig is. Dit is de taak van de prefrontale cortex, een soort bestuurs- en overzichtsfunctie in ons brein. Deze prefrontale cortex kunnen we activeren door ons te trainen in het antigif van angst en onveiligheid: mindfulness en (zelf)compassie. We nodigen ons uit tot een basishouding van vriendelijkheid. In het boeddhisme wordt dit 'metta' genoemd.

 

Ons lichaam als veilige haven

De prefrontale cortex heeft daarbij wel een samenwerkingspartner nodig, namelijk ons lichaam. Of beter gezegd: Aandacht vóór en bewustzijn ván ons lichaam. We leren aandacht te hebben voor de hersenstam, de diepste laag in ons brein. Als we onze lichaamssignalen opmerken in samenwerking met de prefrontale cortex dan kunnen we onszelf en anderen trefzeker in een veilige mindset brengen. Onze hersenstam en ons emotiecentrum - het limbische systeem - beginnen te ontspannen. Lastige sociale interacties worden weer leuk, speels en creatief. Samen met de onderste lagen van ons brein, kan nu ook onze geest ontspannen. Ons denken wordt kalmer en objectiever. We leren een haven voor veiligheid en goedheid te worden, voor onszelf en voor anderen.

 

Zelf uitproberen?

 

Doe dan de volgende oefening:

 

Oefening: veiligheid creëren via het lichaam

  • Denk aan een stressvolle situatie en merk op hoe je lichaam reageert. Welke gedachten horen erbij? Welke stemming? Noteer hier wat je opmerkt: __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
  • Ga nu staan en voel het midden van je voeten. Voel je as tussen je stuitje en je kruin. Voel waar het zwaar is in je lichaam. Hiermee kalmeer je je hersenstam. Schrijf kort op wat je waarneemt: __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
  • Adem langs je ruggengraat omhoog tot je kruin, adem uit langs je voorkant omlaag. Maak zo een cirkel van je ademhaling. Doe dit drie keer. Ook hierdoor kalmeert je hersenstam. Wat neem jij waar? __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
  • Voel de ruimte achter je, voor je, links en rechts van je, onder en boven je. Stel je voor dat de ruimte zo groot of klein is dat het voor jou comfortabel voelt. Hierdoor kalmeer je het emotionele brein, het limbische systeem. Wat gebeurt er bij jou? __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
  • Vraag jezelf af: Hoe zou je zijn om een klein beetje meer gemak (of ontspanning, plezier, stabiliteit..vul maar in) toe te laten in kaken, schouders, buik en benen. Hiermee zet je jouw prefrontale cortex in om welzijn te versterken. Wat neem jij waar? __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
  • Denk nu opnieuw aan de stressvolle situatie en merk op hoe je lichaam reageert. Is je stemming veranderd? Zijn misschien ook je gedachten veranderd? Wat zou je nu zeggen in dezelfde situatie? Noteer je antwoorden hier: __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Audio: Veiligheid creëren via het lichaam
Luister hier naar de audio-meditatie: Veiligheid creëren via het lichaam

Voor de mindfulness-trainer

Deze blog sluit goed aan bij de thema’s uit de zevende les van een MBCT-training

Onze boekentip:

 

Rick Hanson:

Geheugen voor geluk,

hoofdstuk 4 gaat over het groene en het rode brein

Deze blog is geschreven door Dorle Lommatzsch, hoofddocent van de Academie voor Open Bewustzijn. De Academie voor Open Bewustzijn verzorgt sinds 2010 opleidingen, workshops en trainingen op het gebied van mindfulness en communicatie. We zetten ons in voor vredesonderwijs en maatschappelijke vernieuwing in allerlei vormen. Klik hier en lees meer over ons aanbod.

Geplaatst in Mindfulness, Neurowetenschappen, Vredesonderwijs en getagd met , , , .

2 reacties

  1. Mooi programma Dorle edzevredes oefeing fijn dtje iehie albeschrijft. Herkenbaar en haalbaar en steeds goed om opnieuw bij stil te staan.
    Ik hou je cures aanbod in mijn hterhoofd

Reacties zijn gesloten.